Feminiem functionalisme in stadsontwikkeling

04/02/2026 - 09:42

Stadsontwikkeling wordt al decennia gedomineerd door mannen, met als gevolg dat steden zijn ingericht rond mannelijke prioriteiten: infrastructuur voor auto's, sportvelden en anonieme ruimtes waar vrouwen zich onveilig voelen. Ineke Spapé, Sustainable Urban Mobility Planner aan BUas in Breda, pleit daarom voor 'feminiem functionalisme': het structureel integreren van vrouwelijke behoeften en inzichten in de ontwikkeling van de leefomgeving.

Kennis

Andere behoeften, onvoldoende vertegenwoordigd

Vrouwen en mannen gebruiken de stad anders. Vrouwen leggen vaker kortere afstanden af in ketens zoals school, werk en boodschappen, terwijl mannen langere trajecten reizen. Ook het veiligheidsgevoel verschilt sterk: vrouwen passen hun gedrag aan aan de risico's die zij ervaren. Toch worden zij nauwelijks betrokken bij het ontwerpproces, noch als professional, noch als bewoner. De moord op de 17-jarige Lisa uit Abcoude in augustus 2025 en de daaropvolgende actie Wij eisen de nacht zetten het thema opnieuw scherp op de nationale agenda.

Hardware, orgware en software

Spapé onderscheidt drie niveaus van aanpak. Bij de hardware gaat het om fysieke ingrepen: bouwen op maaiveldniveau in plaats van tunnels aanleggen, en het creëren van 'eyes on the street' door woningen en werkruimtes op de begane grond te plaatsen. Orgware betreft het actief luisteren naar alle bewoners en beleid daarop aanpassen, ook door onderzoekers naar de mensen toe te laten gaan in plaats van te wachten op bewonersbijeenkomsten. Software omvat communicatie en bewustwording, zoals overheidscampagnes die mannen aanspreken op grensoverschrijdend gedrag.

Internationale inspiratie, Nederlands tekort

Parijs burgemeester Anne Hidalgo en de vrouwelijke burgemeester van Sydney worden aangehaald als inspirerende voorbeelden van leiders die steden menselijker en duurzamer maakten. In Nederland ontbreekt volgens Spapé zo'n daadkrachtige voortrekker nog altijd.

Mensvriendelijk, niet manonvriendelijk

Een vrouwvriendelijke stad is nadrukkelijk geen manonvriendelijke stad. Wat veilig en prettig is voor vrouwen, is dat ook voor kinderen, ouderen en mannen. De opgave is om te kijken naar alle lagen van de samenleving.

Wil je meer weten?

Lees het volledige interview met Ineke Spapé en ontdek hoe feminiem functionalisme onze steden veiliger en leefbaarder kan maken voor iedereen. Lees het volledige interview op Security Management.